900.000 yıl önce, İspanya'da taş teknolojisinde büyük bir atılım gerçekleşti. Santiago de Compostela Üniversitesi'nden antropolog Diego Lombao ve ekibi, Avrupa'da şimdiye kadar bilinen en eski gelişmiş taş alet tekniklerine dair bir örnek buldu.
Bu keşif, kuzeydoğu İspanya'daki El Barranc de la Boella bölgesinde yapıldı. Bulunan teknolojik sıçrama, modern insanlarla Neandertallerin evrimsel ayrılmasından önceye tarihleniyor. Bu nedenle bu gelişmiş taş aletlerin, modern insanlarla Neandertallerin ortak ataları ya da şimdi soyu tükenmiş diğer insan türleri tarafından yapıldığı düşünülüyor.
Lombao ve ekibi, bu bölgede yapılan çalışmaların, önemli teknolojik ilerlemeler ve öngörü davranışlarının bir kanıtı olduğunu belirtiyor. Araştırmada, aletlerin yontulma biçimlerinin ortak bir şablonu izlediği ortaya çıktı. Bu durum, alet yapan insanların tutarlı sonuçlar elde etmek için belirli bir planlama yöntemi kullandıklarını gösteriyor. Ayrıca, bu antik insanlar daha önceki dönemlere kıyasla daha büyük aletler üretiyor ve bu aletleri özel amaçlar için şekillendiriyorlardı.
Bu özellikler, "ileri düzeyde bir öngörü ve planlama" becerisinin varlığına işaret ediyor.
En eski taş aletler, yaklaşık 3 milyon yıl önce yapılmış olan Oldowan veya Mode 1 olarak sınıflandırılıyor. Afrika'da antik homininler tarafından üretilen bu ilk aletler, bir taşın başka bir taşa vurulmasıyla elde ediliyordu. Oluşan keskin kenarlar, ek darbelerle daha da şekillendirilebiliyordu.
Lombao ve ekibinin keşfi ise Avrupa'daki en eski Mode 2 tekniklerinin kanıtını sunuyor. Acheulean el baltalarının üretildiği bu süreç, Mode 1 tekniklerinin ötesine geçerek kemik ve odun gibi diğer malzemelerin kullanılmasıyla daha da geliştirilmişti. Bu sayede aletler daha simetrik ve işlevsel hale gelmişti.
El Barranc de la Boella'da yaşayan antik insanlar, taş baltalarını ve kazmalarını farklı üretim aşamaları için çeşitli yerel malzemeler kullanarak üretiyordu. Küçük aletler için çakmaktaşı (sileks), büyük aletler için ise şist gibi malzemeler tercih ediliyordu. Bu durum, sadece faydalı değil, aynı zamanda kaynakların daha verimli bir şekilde kullanıldığı sofistike bir planlama sürecine işaret ediyor.
Lombao, "El Barranc de la Boella, Avrupa'da taş aletlerin yalnızca işlevsel değil, aynı zamanda sofistike planlama ve kaynak kullanımını içeren bir dönemin eşsiz bir tanıklığıdır," diyor.
Ancak araştırmacılar, bu yeni teknolojinin El Barranc de la Boella'da ortaya çıkmamış olabileceğine dair ipuçları buldu. Bölgedeki tekniklerin aniden belirmesi, bunların göç yoluyla geldiğini düşündürüyor. Ayrıca, bu aletler, Levant bölgesindeki Ubeidiya gibi diğer alanlarda bulunan aletlerle büyük benzerlikler taşıyor.
Araştırmacılar, "El Barranc de la Boella'nın, yaklaşık 1,4 milyon yıl önce Afrika'dan başlayan Acheulean yayılımının erken bir örneğini temsil edebileceğini öneriyoruz," diye açıklıyor.
Bu aletler, özellikle ileri düzeyde bir bilişsel beceriyi, yani zihinsel bir model oluşturma, öngörü ve planlama yeteneğini temsil ettiği için oldukça önemli kabul ediliyor.
Lombao, "Bu site, teknolojik yeniliğin doğrusal bir süreç olmadığını, birçok nüfus dalgasının ve Afrika'dan Avrupa'ya gelen yeni teknolojik davranışların kademeli bir sonucunu gösteriyor," diyor.
Yaklaşık 300.000 yıl sonra, insanlık taş alet kullanımında başka bir sıçrama yaptı ve bugün hâlâ üzerine eklemeler yaptığımız kültürel birikimin temellerini attı.
Bu araştırma, Journal of Paleolithic Archaeology dergisinde yayımlandı.
