İlk tökezleyen adımlarınız. Katı yiyeceklerin ilk hissi. Belki de annenizin kollarındaki ilk kucaklama. Bunları hatırlamıyor olabiliriz, ancak fareler üzerinde yapılan araştırmalar, beynimizin bu anıları hala saklı tuttuğunu gösteriyor.
Mice (fareler) üzerinde otizm spektrum bozukluğu (ASD) immunolojik modelleri içeren Trinity College Dublin'den yapılan yeni bir çalışma, annenin bağışıklık sisteminin, hayatın en erken deneyimlerine dair anıların erişimini düzenlemede oynadığı şaşırtıcı rolü ortaya koymuştur ve bu duruma infantil amnezi denir.
Sadece bulguların bu kıymetli anlara anlayış kazandırmakla kalmayabilir, aynı zamanda bazı otizmli insanların çoğumuzun uzun süre önce unuttuğu olayları hatırlama yeteneğini açıklamada da yardımcı olabilir.
"İnfantil amnezi, belki de insanlar ve memelilerdeki en yaygın ancak yeterince takdir edilmemiş bir hafıza kaybı biçimi olabilir," diyor Trinity College Dublin nörolog Tomás Ryan.
"Yaygın önemi rağmen, bu amneziyi altta yatan biyolojik koşullar ve her hafızayı kodlayan engram hücreleri üzerindeki etkisi konusunda pek az şey biliniyor. Toplum olarak, bebek unutmanın kaçınılmaz bir hayat gerçeği olduğunu varsayıyoruz, bu nedenle pek dikkat etmiyoruz."
Zihinsel otobiyografimiz genellikle ikinci ve üçüncü yaş arasında başlar. Bu yaş öncesinde beynimizin dünyayı algılamakta aciz olduğu anlamına gelmez. Farelerde yapılan çalışmalar, beynimizin anıları oluşturmak konusunda tamamen yetenekli olduğunu, bunları engram adı verilen yapılar biçiminde nörolojik bir kütüphaneye sakladığını gösteriyor.
Sadece en erken deneyimlerimizi içeren kasaların anahtarlarını artık elde etmediğimizi varsayarsak, araştırmacılar bu anıların neden ulaşılamaz hale geldiğini düşündüren mekanizmaları düşünmeye bırakılır.
Ara sıra ipuçları bulunmuştur. Farelerde ilaçlar kullanılarak infantil amnezi önlenmiş, belirli nörotransmitterleri hedef alan ilaçlar ve kortikosteroidlerin zamanlı kullanımı, biyokimyanın uzun vadeli hafıza yollarını etkin bir şekilde erozyona uğrattığını güçlü bir şekilde ima etmektedir.
Bu nedenle Ryan ve ekibi, annenin bağışıklık sisteminin yönettiği çevresel değişikliklere odaklandı.
Zaten nörolojik durumlarla ilişkilendirilen özelliklerin ortaya çıkmasını etkilemesi muhtemel olan maternal immune activation (MIA) adı verilen bir durumun, infantil amnezi ile ilişkilendirilen yolları da etkileyebileceği hipoteziyle, genç ve yetişkin fareleri, orta hamilelikte annelerine bir bağışıklık tepkisi ürettikleri farelere karşı koşullandırmıştır.
Bu annelerin erkek yavruları, ASD'li insanlara benzer şekilde sosyal davranış eksiklikleri göstermenin yanı sıra, kız kardeşlerinden ve kontrol farelerden çok daha uzun süre korkunç olayları hatırlama belirtileri göstermiştir.
Bellek nöronlarını etiketleyen bir gen taşıyan transgenik fareleri kullanarak yapılan daha fazla test, MIA erkek farelerin engram'larının, bellek oluşturmada kritik olan hipokampüs'ün dentat girus adı verilen bir bölgesinde kritik farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur.
Sürecin anahtarı, küçük bir bağışıklık proteinine, IL-17a adı verilen sitokin, gibi görünmektedir. Bu proteini içermeyen annelerden doğan erkek fareler, hamilelik sırasında aynı bağışıklık tepkileri provoke edildiğinde hala infantil amnezi yaşamışlardır.
Neden memelilerin beyinlerinin en erken anıları için bir 'unutma anahtarı' geliştirdiği açık değildir, ancak şimdi ortaya çıkan mekanizmalarla araştırmacılar, bazı zihinlerde anıların neden erişilebilir olduğunu ve diğerlerinde neden kaybolduğunu anlamanın bir adım daha yaklaşıldığını söylüyorlar.
"Beşikten mezara kadar olan beyin gelişim trajelerimiz, bebeklik döneminden geçerken neyi hatırlayıp neyi unuttuğumuzu etkileyebilir gibi görünüyor," diyor şimdi Almanya'daki Max Planck İnsan Gelişimi Enstitüsü'nde olan çalışmanın baş yazarı olan nörolog Sarah Power.
"Şimdi erken çocukluk anılarının depolanması ve geri çağrılmasının gelişimi nasıl etkilediğini daha ayrıntılı bir şekilde incelemeyi umuyoruz, bu da eğitim ve tıp perspektifinden bir dizi önemli etkisi olabilir."
