Derin uyku, beyin sağlığında zamanla meydana gelen yavaş bozulmaları önleyerek, en yaygın demans türü olan Alzheimer hastalığını geciktirmenin anahtarı olabilir.
2023 yılında, ABD'deki California Üniversitesi (UC) Berkeley, Stanford Üniversitesi ve UC Irvine'den araştırmacılar, 62 yaşlı ve bilişsel olarak sağlıklı yetişkin üzerinde yaptıkları bir çalışmada, Alzheimer ile ilişkili beyin değişikliklerine sahip olan kişilerin daha fazla derin uyku aldıkça hafıza işlevi testlerinde daha iyi performans gösterdiklerini buldular.
Bu durum, yaşlılıkta bilişsel dirence katkıda bulunduğu bilinen eğitim ve fiziksel aktivite gibi faktörlerden bağımsız olarak gözlendi. Alzheimer?a bağlı benzer beyin değişikliklerine sahip olup yeterince derin uyku alamayanlar aynı testlerde o kadar başarılı olamadılar. Karşılaştırmalı olarak, az protein birikimine sahip olan bireylerde uyku fazla bir fark yaratmadı.
Geçen yıl Mayıs ayında yayınlanan bu bulgular, yeterli miktarda kaliteli uykunun, demansın başlamasıyla birlikte hafıza kaybının önlenmesine yardımcı olabileceğini öne sürüyor.
California Üniversitesi (UC) Berkeley'den nörobilimci Matthew Walker, "Derin uykuyu neredeyse hafızayı suyun üzerinde tutan bir cankurtaran salı gibi düşünebiliriz; hafızanın Alzheimer hastalığı patolojisinin ağırlığı altında çekilmesini önler," dedi. Walker, "Bu özellikle heyecan verici çünkü bunu yapabileceğimiz bir şey var. Yaşlı bireylerde bile uyku kalitesini artırmanın yolları var," diye ekledi.
Bu çalışma, daha önce yapılan ve uyku bozukluğu yaşayan kişilerde beyinde amiloid-beta protein birikimi olduğunu gösteren araştırmaları destekler nitelikte. Ancak kötü uyku, hem Alzheimer için bir risk faktörü hem de bir semptom olduğundan, neden-sonuç ilişkisini ayırt etmek zor. Ayrıca, amiloid-beta proteinlerinin sadece Alzheimer hastalığının bir işareti olup olmadığı, hastalığın asıl sebebi olup olmadığı hala tam olarak bilinmiyor.
Yine de amiloid-beta protein seviyeleri Alzheimer hastalığının bir göstergesi olarak kullanılıyor. Araştırmalar bu proteinlerin ve tau adı verilen bir diğer proteinin hastalık semptomları ortaya çıkmadan onlarca yıl önce beyin hücrelerini tıkamaya başladığını öne sürüyor.
Walker'ın ekibinin geçmiş çalışmaları, yaşlı yetişkinlerin beyinlerinde biriken amiloid-beta seviyelerinin, derin uyku olarak bilinen yavaş dalga uykusunu bozabileceğini ve hafıza işlevini zayıflatabileceğini bulmuştu. Ancak bazı insanlar, beyinlerinde amiloid-beta protein seviyeleri nispeten yüksek olsa bile, Alzheimer hastalığı ile birlikte gelen hafıza kaybını geciktirebiliyor.
Bu durumu anlamak için Walker ve ekibi, katılımcıların uyurken beyin dalgalarını izledi ve ertesi gün bir hafıza testi uyguladı. Beta-amiloid birikintileri yüksek olan bireyler arasında, kaliteli bir uyku almak bilişsel işlev açısından kritik bir fark yarattı. Bu etki yalnızca yavaş dalga uykusunda görülürken, diğer uyku dalgaları veya uyku evrelerinde gözlenmedi.
Araştırmacılar, derin uyku süresini artırmanın, yıllar boyunca Alzheimer belirtilerine karşı bilişsel işlevi koruyup koruyamayacağını görmek için daha uzun süreli çalışmalar yapılması gerektiğini belirtiyor.
Bu araştırma, uykunun Alzheimer için değiştirilebilir bir risk faktörü olabileceğini gösteren pek çok çalışmaya katkı sağlıyor. Beynin gün boyunca biriken atık maddeleri temizlemesi için uyku kalitesinin önemli olabileceğini düşündürüyor.
California Üniversitesi (UC) Berkeley'den nörobilimci ve başyazar Zsófia Zavecz, "Belli bir beyin patolojisi seviyesine sahip olsanız bile, bilişsel semptomlar veya hafıza sorunlarına mahkum değilsiniz," dedi. Bulgularının, yaşam tarzı faktörlerinin bu etkileri azaltmaya yardımcı olabileceğini gösterdiğini ekledi. "Bu faktörlerden biri uyku, özellikle de derin uyku."
Küçük bir çalışma olmasına rağmen, bu araştırma doğal yollarla iyi uyku almanın uyku hapı kullanımından daha iyi bir seçenek olabileceğine de işaret ediyor. Son araştırmalar, uyku hapı kullanıcılarının beyin sıvılarında daha düşük amiloid protein seviyelerine sahip olduğunu gösterse de, bu ilaçlar yan etkiler taşıyor ve insanları derin uyku yerine yüzeysel uykuya sokabiliyor.
Zavecz, kaliteli bir uyku için günün geç saatlerinde kahveden kaçınmayı, biraz egzersiz yapmayı, ekran süresini azaltmayı ve yatmadan önce sıcak bir duş almayı öneriyor. Bilim insanları Alzheimer hastalığının karmaşık yapısını çözmek için çalışmalarına devam ederken, siz de uykuya geçebilir ve rahatlayabilirsiniz. Alzheimer, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen bir hastalıktır ve bu araştırmalar, hastalıkla mücadelede önemli bir adım olabilir.
https://www.sciencealert.com/theres-a-critical-thing-we-can-do-to-keep-alzheimers-symptoms-at-bay
